|
A Ą B C Ć D
E Ę F G H
I J K L Ł
M N Ń O Ó
P Q R S Ś
T U V W X Y
Z Ź Ż
Absorpcja
– pobieranie, przyjmowanie substancji, zwykle składników odżywczych,
wody światła przez komórki lub tkanki.
Adaptacja –
zmiana w
celu przystosowania do nowych warunków, zmiany w organizmie wynikające z działania
naturalnej selekcji na zmienność, w wyniku których organizm jest
przystosowany lepiej do życia w swoim środowisku.
Agenda 21 – program Agenda 21
– jeden z kilku
dokumentów, które powstały w czasie ‘Szczytu Ziemia’ w Rio de
Janeiro w czerwcu
1992, gdzie były
analizowane główne kwestie dotyczące środowiska i rozwoju, w tym
bieda i standard życia.
Agrobiznes –
producenci i wytwórcy towarów i usług rolniczych, tacy jak wytwórcy
nawozów czy wyposażenia gospodarstw, producenci żywności, pasz czy
włókien, hurtownicy, przewoźnicy oraz sprzedawcy detaliczni
żywności, pasz i włókien.
Agroekosystem –
ekosystem rolniczy
np. łan zboża, winnica, pole buraków.
Agro-leśnictwo
(ang. Agroforestry) – system wykorzystania terenu, w którym
sadzone są wieloletnie drzewa w celu produkcji drewna wraz z
produkcją roślinną, z lub bez produkcji zwierzęcej. W Polsce
leśnictwo jest osobną dziedziną gospodarki, prace leśne wykonywane
przez rolników mogą stanowić dodatkowe źródło dochodu.
Albedo
–
termin astronomiczny określający
zdolność odbijania
promieniowana słonecznego padającego na daną powierzchnię, mierzoną
stosunkiem ilości promieniowania odbitego we wszystkich kierunkach
do ilości promieniowania słonecznego padającego na tę powierzchnię.
Biodegradacja
– proces rozkładu substancji w znaczeniu biologicznym (np. przez
bakterie)
Biologiczna
kumulacja
syn. bioakumulacja – agregacja substancji, które istnieją w
środowisku abiotycznym, w organizmach łańcucha pokarmowego, w
sposób, który powoduje, że w każdym kolejnym poziomie konsumentów
ilość substancji w stosunku do wagi organizmów wzrasta.
Biomasa
– w ekologii oznacza całkowitą, ogólną masę materii organicznej
danej populacji, zawartej w organizmach zwierzęcych i roślinnych w
danym siedlisku, w danym momencie.
Pod tym pojęciem rozumie
się także całość występującej w przyrodzie materii pochodzenia
roślinnego lub zwierzęcego nie wliczając w to materii organicznej
zawartej w kopalinach. Poprzez fotosyntezę energia słoneczna jest
akumulowana w biomasie organizmów roślinnych, później w łańcuchu
pokarmowym także zwierzęcych.
W rolnictwie
funkcjonuje jako określenie każdej żywej materii, która może zostać
przetworzona na użyteczną energię w procesach biologicznych albo
chemicznych. Energię zawartą w biomasie można wykorzystać dla celów
człowieka. Podlega ona przetwarzaniu na inne formy energii poprzez
spalanie biomasy, lub spalanie produktów jej rozkładu. Spalanie
odbywa się w kotłach, w celu uzyskania energii cieplnej, która może
być ewentualnie dalej przetworzona na energię elektryczną. Do celów
energetycznych wykorzystuje się najczęściej:
-
drewno
odpadowe, lub uprawiane specjalnie w celach energetycznych
-
odchody
zwierząt
-
osady
ściekowe, komunalne
-
słomę, makuchy
i inne odpady produkcji rolniczej
-
wierzbę czy
wodorosty uprawiane specjalnie w celach energetycznych
Spalanie biomasy
jest uważane za korzystniejsze dla środowiska niż spalanie paliw
kopalnych, gdyż zawartość szkodliwych pierwiastków (przede wszystkim
siarki) w biomasie jest dużo niższa, a tworzący się w procesie
spalania dwutlenek węgla jest zamieniany na biomasę przez kolejne
pokolenia organizmów żywych wytwarzających biomasę, które następnie
są znowu spalane itd. Natomiast dwutlenek wprowadzony do środowiska
przy spalaniu paliw kopalnych pojawia się w środowisku nagle, po
milionach lat gromadzenia i przekształcaniu się pokładów biomasy w
paliwa kopalne, zwiększając efekt cieplarniany
Bioróżnorodność
syn. różnorodność biologiczna – ogólnie, różnorodność i
zmienność wśród roślin, zwierząt, grzybów i mikroorganizmów, oraz
wśród ich ekosystemów. Możemy wyróżnić 3 poziomy: różnorodność ekosystemu,
różnorodność gatunków, i różnorodność genetyczna (w obrębie
gatunku). Pojęcie utrzymywania bioróżnorodność stwierdza, że
cywilizacja powinna zachowywać możliwie największą liczbę
istniejących gatunków, tak aby póle genetyczne były możliwie
najbardziej zróżnicowane, dzięki czemu zostaną utrzymane pożyteczne
lub korzystne cechy, które będą dostępne w przyszłości. Genetyczna
rozmaitość dostarcza zasobów genetycznej odporności na szkodnik i
choroby. W rolnictwie, bioróżnorodność jest systemem produkcyjnym
opisanym przez obecność wielu gatunków roślin i/lub zwierząt, jako
przeciwieństwo dla genetycznie wyspecjalizowanej monokultury.
Biotechnologia
– jest nauką wykorzystującą procesy biologiczne na skalę
przemysłową. Najczęściej ma ona zastosowanie w medycynie, produkcji
żywności i rolnictwie. Użycie środków technicznych zwiększa
efektywność i opłacalność produkcji.
Biotechnologii nie
należy mylić z inżynierią genetyczną. Metody z zakresu
biotechnologii były wykorzystywane od tysięcy lat. Przykładowo:
produkcja piwa jest procesem biotechnologicznym, w którym
wykorzystuje się fermentację cukrów prostych przez bakterie. W
wyniku niedostatecznej ilości tlenu, utlenianie jest niezupełne i
następuje fermentacja. Obecnie nowoczesna biotechnologia ma do
dyspozycji większe zasoby techniczne, dzięki czemu można
wykorzystywać ją na skalę przemysłową, m.in. do produkcji leków,
serów, nawozów, kosmetyków itp.
Chwast
– każda
roślina niepożądana z punktu widzenia gospodarki rolnej, która
rośnie na polu uprawnym, łące, pastwisku, gdzie rywalizuje o
substancje odżywcze, wodę, światło słoneczne, lub inne zasoby z
uprawianymi roślinami. Chwasty szybko przystosowują się do danej
uprawy, szybciej i bujniej rosną w porównaniu do roślin uprawnych.
Chwasty dzielimy
na:
-
właściwe,
segetalne - uprawowe, polowe, które nie występują w
naturalnych zbiorowiskach roślinnych (np. chaber).
-
ruderalne
- przenoszące się ze stanowisk ubogich na żyzne pola.
-
łąkowe-
nie zjadane przez zwierzęta pasące się na łąkach i pastwiskach
(np. pokrzywa, ostrożeń) trudno strawialne lub trujące
(wilczomlecz) oraz rośliny pasożytnicze (selężnik).
Degradacja
– spowodowana zanieczyszczeniem lub jakimś innymi czynnikami
środowiskowymi, które ma negatywne konsekwencje w utrzymaniu stanu
równowagi ekologicznej, jakość życia, zdrowia ludzi oraz wartości
dziedzictwa historycznego, kulturowego i estetycznego.
Degradacja
środowiska
–
wyczerpanie albo zniszczenie potencjalnie odnawialnych zasobów
takich jak m.in. gleba.
Dehumidacja
– proces powodujący utratę wilgotności.
Drapieżnik
– zwierzę, które poluje na inne zwierzęta będące jego źródłem
pożywienia.
Dreny
– tworzenie
kanałów, takich jak otwarte rowy albo otwarte dukty, czy
powierzchowne dachówki tak, aby zbędna woda mogła być usunięta po
powierzchni albo przez wewnętrzne przepływy. Utrata wodę z gleby
przez sączenie.
Edafologia
syn. agrologia – nauka, która bada wpływy gleby na organizmy
żywe, szczególnie rośliny, wliczając w to wykorzystanie przez
człowieka terenów pod uprawy.
Efekt cieplarniany
– Proces, który powoduje znaczne zmiany w chemii atmosfery Ziemi, co
może spotęgować naturalny proces ocieplenia naszej Planety i może
podnosić temperaturę. Jeśli efekt zostanie zintensyfikowany i
średnie temperatury Ziemi zmienią się, wiele gatunków roślin i
zwierząt może zostać zagrożonych wymarciem. Pewne związki gazowe
atmosfery, nazywane gazami cieplarnianymi, przekazują widmową część
promieniowania słonecznego, ale pochłaniają określone pasma widma
promieniowania cieplnego wyemitowanego przez Ziemię. Teoria, że
teren pochłania promieniowanie, podgrzewa się i emituje
promieniowanie cieplne o większej częstotliwość, które ucieczka w
przestrzeń jest niemożliwa z powodu zasłony w atmosferze tworzonej
przez dwutlenek węgla i inne gazów cieplarnianych. W efekcie, klimat
ociepla się. Ponieważ cyrkulacja atmosferyczna i oceaniczna
odgrywają główną rolę w kształtowaniu klimatu Ziemi, staje się
niezbędne pogłębienie wiedzy o ich interakcjach.
Ekologia
– nauka o
związkach pomiędzy organizmami a ich środowiskiem.
Ekosystem
–
funkcjonalna wspólnota natury, która obejmuje faunę i florę wraz z
ze środowiskiem chemicznym i fizycznym, z którym one
współoddziaływają. Ekosystemy różnią się bardzo wielkością i
cechami. Ekosystem może być kałuża błota, pole, sad, albo rafa
koralowa. Może być podstawową jednostką w naukach biologicznych lub
jednostką zarządzania. Ekosystem w pojęciu ekologii stanowi
największą jednostkę funkcjonalną biosfery. Na ekosystem składają
się dwa składniki:
-
biocenoza
- czyli ogół gatunków występujących na danym obszarze; oraz
-
biotop
- czyli nieożywione elementy tego obszaru, a więc: podłoże,
woda, powietrze (środowisko zewnętrzne).
Ekosystem stanowi
funkcjonalną całość, w której zachodzi wymiana materii między
biocenozą i biotopem. Ma zazwyczaj czteropoziomową strukturę
pokarmową. Te poziomy to:
-
środowisko
abiotyczne - materia nieożywiona w środowisku
-
producenci -
organizmy samożywne, które użytkują wyłącznie abiotyczną część
ekosystemu
-
konsumenci -
organizmy cudzożywne (głównie zwierzęta)
-
reducenci -
destruenci czyli bakterie i grzyby powodujące rozkład materii
organicznej.
Ekstensywne
pastwiska
– gospodarowanie pastwiskiem, które wykorzystuje stosunkowo wielkie
obszary terenu przypadające na jedno na zwierzę i stosunkowo niski
poziom nakładu pracy czy zasobów.
Emisja
– odpady uwolnione albo wyemitowane do środowiska. Termin ten jest
powszechnie używany w odniesieniu do wydzielania gazów i cząsteczek
do atmosfery, na przykład zanieczyszczenia powietrza, a także w
odniesieniu do cząstek albo energii uwolnionych radioaktywnie.
Czasami termin ten jest używany
ogólnie, określając
jakiekolwiek uwalniane zanieczyszczenia.
Energia alternatywna
– energia wytworzona ze źródeł innych niż paliwa kopalne (słoneczna,
wiatrowa, wodna, geotermiczna i z biomasy).
Erozja wiatrowa
– odrywanie, unoszenie, przenoszenie i odkładanie sypkiej,
urodzajnej warstwy gleby przez działanie wiatru, szczególnie w
burzach pyłowych w suchych albo pół-suchych regionach, gdzie
ochronna szata roślinna jest nieodpowiednia albo została usunięta.
Odwodnienie i abrazja gleby z powodu działania wiatrów.
Etyka antropocentryczna
– przekonanie,
że jedynie ludzie mają wartość a środowisko naturalne istnieje
wyłącznie z myślą o ludziach; natura nie ma żadnych praw.
Eutroficzny
– mający stężenia substancji odżywczych, koniecznych do wzrostu,
optymalne albo zbliżone do zapotrzebowania na nie roślin albo
zwierząt. Termin ten jest używany by opisać stężenia substancji
odżywczych w glebie lub wodzie.
Gleba
–
powierzchniowa powłoka litosfery, składająca się z luźnych cząstek
mineralnych i organicznych, powietrza i wilgoci, wyróżniająca się
tym, że zachodzą w niej przemiany materii mineralnej w organiczną i
odwrotnie pod wpływem żyjących w niej i na niej organizmów
roślinnych i zwierzęcych. Jej główną cechą jest żyzność, tj.
zdolność zaspokajania odżywczych potrzeb żyjących na niej roślin
przez dostarczanie im składników pokarmowych i wody. Szczególnie
urodzajną warstwą gleby jest próchnica.
Gleba
kwaśna
–
materiał glebowy, którego kwasowość jest niższa niż pH 7,0. Jest to gleba uboga, zawierająca małe ilości
próchnicy, ogranicza wiązanie azotu i przyswajanie go przez rośliny,
hamuje rozwój mikroorganizmów glebowych, ogranicza mineralizację
obumarłych roślin.
Gleba zasadowa
– materiał glebowy, którego kwaśność jest wyższa niż pH
7,0 tj. od 7,0 do 14,0, bogata w wapń, sprzyja przyswajaniu
pierwiastków, rozwojowi mikroorganizmów glebowych i powstawaniu
próchnicy- jest to gleba żyzna.
GMO – Genetycznie
modyfikowane organizmy – to produkty inżynierii genetycznej, rośliny, zwierzęta lub bakterie,
których materiał genetyczny został zmieniony na drodze manipulacji
genetycznych, prowadząc do powstania nienaturalnego organizmu
zawierającego obce lub zmienione geny. Manipulacje genetyczne często
mają na celu m.in. poprawienie jakości, wprowadzenie odporności na
zanieczyszczenia, wytworzenie oporności na choroby lub
syntetyzowanie substancji odstraszającej pasożyty.
Gospodarka rolnicza –
system ekonomiczny oparty głównie na produkcji roślinnej
i zwierzęcej.
Gospodarowanie
glebą
– różne
praktyki i działania związane z uprawą gleby, które mają wspierać
produkcję roślinną; zwykle są on planowane tak, aby utrzymywać plony
w przyszłości.
Gospodarowanie
nawadnianiem
–
ograniczanie stosowania nawadniania oparte na zdolności gleby do
utrzymania wody i zapotrzebowania uprawy. Woda jest traktowana jako
wskaźnik w taki sposób, że uprawa może zużywać ją wydajnie, a straty
zasobów są zminimalizowane. Sprawność irygacyjna jest stosunkiem
ilości wody przechowanej w strefie korzeni uprawy w stosunku do
zastosowanej ilości wody. Ochrona zasobów wody stała się ważniejsza,
ponieważ wzrosły jej koszty.
Intensywny wypas
– Wypasanie
przez zwierzęta roślinności w stopniu przewyższającym zdolność
roślinności do odtworzenia się.
Intensywne
zarządzanie wypasaniem
– zarządzanie wypasaniem, które próbuje podnieść produkcję albo
wykorzystanie obszaru przez jednostkę, albo produkcję na zwierzę
poprzez relatywny wzrost wskaźnika inwentarza, wykorzystania paszy,
pracy, zasobów, albo kapitału. Intensywne zarządzanie wypasaniem
jest przeciwieństwem do wypasania racjonalnego. Zarządzanie
wypasaniem może być zintensyfikowane przez zastępowanie jednej
wieloma metodami wypasu, które wykorzystują stosunkowo większe
nakłady pracy albo zasobów finansowych.
Inżynieria
genetyczna –
to technika, która
poprzez manipulacje genetyczne dokonywane na poziomie cząsteczek lub
komórek, prowadzące do wprowadzania zmian w materiale genetycznym
organizmów będące dążeniem do osiągnięcia określonego celu.
Inżynieria genetyczna wykorzystuje metody biochemiczne prowadzące do
zmiany genów organizmu. Modyfikacjom poddawane są bakterie, rośliny,
zwierzęta. Do osiągnięć tej techniki można zaliczyć m.in. klonowanie
zwierząt, namnażanie materiału genetycznego (tzw. klonowanie genów),
genetyczne modyfikacje roślin zmierzające do poprawy ich jakości,
plonów, wyglądu, zapasów białka, cukrów itp. terapię genową,
modyfikację bakterii np. w celu produkcji ludzkiej insuliny, lub
antybiotyków.
Irygacja
–
zwana też nawadnianiem to stosowanie wody (albo wody ściekowej) jako
zapasu wody do nawadniania trenu czy podlewania na potrzeby roślin.
Metody nawadniania obejmują irygacja bruzdową, podsiąkową, irygację
zraszaczem, irygacja strużką (albo kropelkową), i zalewanie. Zabieg
melioracyjny uzupełniający zasoby wody w glebie w celu zapewnienia
odpowiednich warunków wegetacji roślin uprawnych; stosowana od
starożytności (systemy irygacyjne znane były m.in. w Egipcie i
Mezopotamii).
Kodeks Żywnościowy
(ang. Codex Alimentarius) - stanowi zbiór norm i standardów
dotyczących żywności, jest szeregiem zarówno ogólnych jak i
szczegółowych standardów zapewniania bezpieczeństwa żywności. Jego
celem jest ochrona zdrowia konsumenta oraz gwarancja stosowania
uczciwej praktyki w branży żywnościowej. Żywność wprowadzana na
rynek lokalny, czy też wysyłana na eksport musi być bezpieczna i
dobrej jakości. Codex Alimentarius został utworzony w 1960 roku wspólnie przez dwie
agendy Organizacji Narodów Zjednoczonych: Organizację do Spraw
Wyżywienia i Rolnictwa (Food and Agriculture Organization - FAO) i
Światową Organizację Zdrowia (World Health Organisation - WHO). Jego
celem było wprowadzenie oraz propagowanie definicji oraz wymagań dla
żywności ułatwiających harmonizację międzynarodowego obrotu
żywnością. W pracach nad Kodeksem Żywnościowym bierze udział
166 państw, które skupiają większość ludności
świata. Ustalenia międzynarodowe są następnie wprowadzane w życie
również na szczeblu krajowym i regionalnym.
Kompostowanie
–
kontrolowany biologiczny rozkład materiału organicznego, m.in.
szlamu ściekowego, zwierzęcych nawozów naturalnych, albo odpadów z
upraw, w obecności powietrza do formy materiału humuso-podobnego.
Regulowane metody kompostowania obejmują mechaniczne mieszanie i
napowietrzanie, przewietrzanie materiału poprzez przenoszenie go
przez serię pionowych komór napowietrzanych, albo umieszczanie
kompostu w pryzmach na zewnątrz, na wolnym powietrzu i mieszanie go
albo przewracanie tylko okresowo.
Konferencja w Rio
–
Konferencja Organizacji Narodów Zjednoczonych na temat Środowiska i
Rozwoju, która miała miejsce w Rio de Janeiro, w Brazylii w czerwcu 1992 roku.
Konwencjonalna
uprawa
– działania uprawowe, gdzie gleba jest kilkakrotnie zaorywana w celu
stworzenia podłoża do siewu, które jest grudowate a nie sypkie i
gruzełkowate, zawierające nieco wilgoci.
Koszty produkcji
– średni
koszt jednostkowy (wliczając w to zakupione wkłady i inne wydatki)
wyprodukowanego towaru rolniczego.
Krajobraz
– to suma
typowych cech, właściwych danemu fragmentowi powierzchni
Ziemi, którego poszczególne biotyczne (ożywione) i nie-biotyczne
(nieożywione) czynniki i elementy środowiska, takie jak rzeźba,
gleby, klimat, wody, świat roślinny i zwierzęcy, człowiek i jego
działalność gospodarcza, łączą się w jedną współzależną całość,
odróżniającą go od otaczających obszarów. Ogół cech wyróżniających
określony teren. Krajobrazy dzielimy na: krajobraz pierwotny i
krajobraz kulturowy. Pojęcie krajobrazu nie jest jednoznaczne i
panuje pewna dowolność w jego użyciu, dlatego definicje różnią się w
zależności od dyscypliny naukowej, np. geografii, ekologii,
botaniki, architektury.
Krajobraz
ekologiczny
–
wyodrębniający się z otoczenia obszar o charakterystycznym,
odmiennym i ciekawym wyglądzie, zbudowany z powiązanych ze sobą
ekosystemów, np. krajobraz wiejski, krajobraz przemysłowy, krajobraz
pojezierny.
Krajobraz
geograficzny
– to część
powierzchni Ziemi posiadająca naturalne granice wyróżniająca się
jakościowo od innych oraz wewnętrzną całość elementów, obiektów i
zjawisk.
Łańcuch pokarmowy
– szereg organizmów, przez który jest przenoszona energia, np.
Producent (roślina) ®
Konsument
1-rzędu (zwierzę roślinożerne) ® Konsument 2-rzędu (zwierzę mięsożerne) ®
Degradator, destruent (mikroorganizm).
Międzyplon
(ang. catch
crop) – krótkoterminowe uprawy wprowadzane między dwoma
głównymi uprawami w rotacji, np. uprawa gorczycy przed albo po
zbożach. Utrzymywanie roślinności na gruntach ornych w formie
zasiewu jednogatunkowego lub mieszanki kilku gatunków roślin, w
okresach między dwoma plonami głównymi. Właściwa uprawa międzyplonów
zapobiega zanieczyszczaniu wód oraz erozji.
-
międzyplon
ozimy
(ang. winter
catch crop) – wysiewany późnym latem, po zbiorze później
dojrzewających zbóż (pszenicy, pszenżyta). Głównym celem uprawy
międzyplonu ozimego jest produkcja paszy, której użytkowanie
rozpoczyna się w okresie wiosennym. Zasiewy te spełniają
jednocześnie funkcję ochronną, osłaniając glebę od wczesnej
jesieni do wiosny następnego roku.
-
międzyplon
ścierniskowy
(ang. stubble
catch crop) – siew następuje natychmiast po sprzęcie
plonu głównego (np. żyta, jęczmienia), schodzącego z pola na
początku sierpnia. Termin siewu zależy od pogody. Dobór gatunków
zależy od rodzaju gleby i warunków wilgotnościowych. Zasiew może
być jednogatunkowy lub stanowić mieszankę
2–3 gatunków, co zapewnia lepsze
okrycie gleby.
-
międzyplon
wsiewka
(ang.
underplanted catch crop, undersown catch crop) –
uprawiany w celu utrzymywania pokrywy roślinnej od jesieni do
wiosny następnego roku. Jako wsiewkę należy stosować wyłącznie
trawy, które są wsiewane wiosną w rosnące rośliny ozime lub
razem z siewem roślin jarych. Trawa powinna okrywać glebę do
wczesnej wiosny następnego roku, tzn. do momentu rozpoczęcia
uprawy pod rośliny jare w plonie głównym.
Monitoring
– w programach
rolnośrodowiskowych: system kontroli prowadzony zazwyczaj przez
inspektorów agencji płatniczej oceniających zgodności założeń planu
rolnośrodowiskowego ze stanem faktycznym.
Monokultura
– system rolniczy polegający na wieloletnim uprawianiu na tym samym
obszarze roślin jednego gatunku, np. trzciny cukrowej, bawełny.
Zazwyczaj jest to rozległy obszar terenu, podstawą monokultur jest
uprawa komercyjna.
Nadmierna
konsumpcja
– sytuacja, kiedy pewna grupa ludzi zużywa zasoby na poziomie
przewyższającym ich potrzeby, często kosztem tych, którzy nie mogą
zaspokoić swych podstawowych potrzeb pokarmowych.
Nakłady rolnicze
– zasoby, które są używane w produkcji rolniczej, takie jak
substancje chemiczne, wyposażenie, pasza, nasiona i energia. W
większości nakłady te tworzą koszty produkcji podatnym na
nierolnicze warunki ekonomiczne. Przez wiele lat, ceny nakładów
rolniczych wzrastały w sposób relatywny do cen wytworzonego towaru,
stwarzając coś, co rolnicy określali jako zacieśnianie ceny kosztów.
Stosunek pomiędzy cenami zapłaconymi za nakłady w porównaniu do cen
otrzymanych za produkty jest obliczany jako wskaźnik przeliczeniowy
opłacalności.
Najlepsze praktyki ochrony
(BMP Best
Management Practices) – praktyki ochrony albo
połączenie praktyk zaprojektowanych by utrzymać produkcję rolniczą
wraz z redukcją źródeł punktowych i zanieczyszczeń obszarowych.
Napowietrzanie,
gleba –
proces, dzięki któremu powietrze zawarte w glebie jest zamieniane na
powietrze atmosferyczne. W dobrze napowietrzonej glebie, powietrze
zawarte w glebie jest podobne w składzie do atmosferycznego,
znajdującego się nad powierzchnią gleby. Słabo napowietrzona gleba
zawiera znacznie mniejszy procent tlenu niż atmosfera. Wskaźnik
aeracji zależy w dużej mierze od rozmiarów i ciągłości porów w
glebie.
NATURA 2000
– spójny system
obszarów chronionych na całym terytorium Wspólnoty Europejskiej,
określany mianem europejskiej sieci ekologicznej, która zapewni
warunki do zachowania pełnego dziedzictwa przyrodniczego krajów Unii
Europejskiej. W skład sieci mają wejść:
-
obszary
specjalnej ochrony ptaków (OSO), zidentyfikowane na podstawie
dyrektywy Rady 79/409/EWG w sprawie ochrony dzikich ptaków
(Special Protection Areas, SPAs)
-
specjalne
obszary ochronne (SOO), wyselekcjonowane na podstawie dyrektywy
Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych
oraz dzikiej fauny i flory (Special Areas of Conservation,
SACs). Utworzenie sieci obszarów chronionych ma sprzyjać
zachowaniu miejsc występowania zagrożonych gatunków roślin i
zwierząt oraz odbudowy liczebności populacji do poziomu
gwarantującego ich trwałość. Zostanie to osiągnięte przez
zachowanie siedlisk przyrodniczych (biotopów) oraz siedlisk
gatunków ptaków, które chronione są na podstawie Dyrektywy
Ptasiej. Do ważnych zadań Dyrektywy Siedliskowej należy także
przywracanie utraconych walorów siedliskom, które pełniły lub
powinny pełnić rolę ważnego ogniwa w strukturze sieci.
Nawóz
– zarówno
organiczny jak i nieorganiczny materiał naturalnego albo
syntetycznego pochodzenia, który dostarcza do gleby zasobu
określonych pierwiastków niezbędnych do wzrostu roślin; głównie
potas, fosfor i azot.
Nawóz organiczny
– materia
organiczna dodawana do gleby w celu zwiększenia jej wydajności
produkcyjnej m.in. obornik, resztki pożniwne i kompost.
Nawóz zielony
– materiał roślinny podawany do gleby w celu polepszenia jej
żyzności, stosowany kiedy materiał roślinny jest ciągle zielony.
Obieg azotu,
krążenie azotu w przyrodzie
– cykliczna
przemiana związków azotowych w biosferze, dzięki której zostaje
zachowana równowaga azotowa między atmosferą i biosferą; cykl
przemian obejmuje: wiązanie azotu cząsteczkowego N2
z atmosfery przez bakterie (gł. z rodzaju Rhizobium, które
mogą dostarczyć aż 150-400
kg azotu przyswajalnego na 1 ha w ciągu roku.), przyswajanie go w
postaci azotanów przez rośliny, kumulowanie w tkankach roślin i
zwierząt w postaci białek, wydalanie w postaci odchodów zwierzęcych
(mocznik, niestrawione białko) oraz rozkład szczątków organicznych
poprzez procesy amonifikacji, nitryfikacji oraz denitryfikacji, w
wyniku której uwolniony azot N2 przechodzi do atmosfery. Powietrze jest
olbrzymim rezerwuarem azotu (około
78%). Gazowy azot może być zamieniony na
przyswajalne azotany i sole amonowe podczas wyładowań
atmosferycznych. Tą drogą do gleby w ciągu roku dostaje się 4-10 kg/ha.
Obieg węgla
w przyrodzie – cykliczna przemiana związków węgla w
przyrodzie obejmująca procesy zachodzące pomiędzy wszystkimi
zasobami (rezerwuarami), które powodują napływ i wypływ węgla. Tymi
zasobami (rezerwuarami) są atmosferą, biosfera Ziemi (zazwyczaj
obejmuje systemy słodkowodne), oceany, i osady (włączając paliwa
kopalne). Roczne przemieszczanie się węgla, wymiany węgla pomiędzy
zasobami zachodzą z powodu różnych procesów chemicznych, fizycznych,
geologicznych i biologicznych, w tym oddychanie, fotosynteza,
magazynowanie w tkankach w postaci glukozy itp. Ocean zawiera
największy zasób węgla na powierzchni z Ziemi, ale większa część z
tej puli nie jest objęta natychmiastową wymianą z atmosferą.
Obieg wody,
krążenie wody w przyrodzie
– woda ma
niezwykłą cechę: występuje w trzech różnych stanach - jako ciecz,
gaz i ciało stałe. Ułatwia jej to krążenie w przyrodzie. Cykl
rozpoczyna się z chwilą, kiedy woda, znajdująca się w glebie,
zbiornikach wodnych i organizmach, zaczyna parować i unosić się do
atmosfery. Tam gromadzi się i w zetknięciu z chłodnym powietrzem
skrapla, z powrotem opadając na ziemię. Może wówczas występować pod
różnymi postaciami: jako deszcz, śnieg lub grad. Część spadającej
wody trafia do rzek i jest unoszona do mórz i oceanów, część
wchłania gleba, skąd czerpią wodę rośliny. Część, oczywiście,
wykorzystują człowiek i zwierzęta. Pamiętajmy, że jednocześnie cały
czas woda paruje i unosi się do atmosfery.
Obszary o
niekorzystnych warunkach gospodarowania, ONW (Less Fa-voured Areas,
LFA) –
przepisy UE pozwalają wprowadzać programy ONW, których celem jest
rekompensowanie strat ponoszonych przez rolników gospodarujących na
obszarach górskich lub na innych terenach, gdzie czynniki zewnętrzne
powodują wzrost kosztów produkcji. Możliwe jest również wsparcie
rolnictwa tam, gdzie jest ono ograniczane w wyniku regulacji
prawnych ochrony środowiska.
Obszary
przyrodniczo wrażliwe, OPW (Environmentally Sensitive Areas, ESAs)
–
geograficznie wydzielone obszary rolnicze, jednorodne pod względem
cech geomorfologicznych i krajobrazowych, o wysokich walorach
przyrodniczych, podatne na zagrożenia (definicja wg SAPARD). Strefy
wdrażania Schematu i Programu Rolnośrodowiskowego.
Ocena nawozu
–
zagwarantowanie minimalnej analizy, w procentach, zasobności
głównych substancji odżywczych dla roślin zawartych w materiale
nawozowym lub w mieszance nawozów. Analiza zazwyczaj przedstawia
procentowy udział N, P2O5,
i K2O,
ale wymogi, które zostały wprowadzone zmieniły określenie do
procentu N, P, i K.
Ochrona
– gospodarowanie zasobami ludzkimi i bogactwami naturalnymi do
osiągnięcia maksymalnych korzyści w przedłużonym okresie czasu. W
rolnictwie, ochrona wiąże się z dopasowaniem do wzorców uprawy
potencjału produkcyjnego i fizycznych ograniczeń użytków rolniczych
dla zapewnienia długoterminowej trwałości z przynoszącej zyski
produkcji. Praktyki ochronne skupiają się na ochronie gleby, wody,
energii, i zasobów biologicznych. Rolnictwo marginalne, rolnictwo
bezuprawowe oraz zintegrowane zapobieganie szkodnikom są typowymi
przykładami praktyk w związku z ochroną przyrody.
Ochrona gleby
–
zabezpieczenie gleby przez staranne gospodarowanie, które nie
dopuszcza do fizycznych strat przez erozję i unikanie spadku jakości
chemicznej (np. utrzymywanie żyzność gleby).
Odpady
– wszystkie substancje stałe, ciekłe albo gazowe, które są
nieprzydatne dla organizmu lub systemu, który je produkuje.
Odporność na
pestycyd
– sytuacja, kiedy szkodnik nie doznaje szkody po zastosowaniu
określonego pestycydu, spowodowana nabyciem zdolności przetrwania w
określonym stężeniu tego pestycydu.
Ograniczenie
ryzyka
– proces
decydowania czy i jak zarządzać ryzykiem. Ograniczenie ryzyka
społecznego wymaga rozważenia czynników prawnych, gospodarczych i
behawioralnych, jak również czynników mających wpływ na środowisko
naturalne i zdrowie. Zarządzanie może zawierać regulacje
sformalizowane i niesformalizowane. Na przykład, uświadomienie
rolnikowi, jakie ponosi ryzyko przekraczając granicę pola, na którym
zastosowano pestycyd jest szacowaniem ryzyka, upowszechnianie
standardów ponownego wejścia jest to ograniczanie ryzyka.
Okres wegetacji
–
przedział, zazwyczaj mierzony w dniach, między ostatnim mrozem na
wiosnę i pierwszym mrozem w jesieni. Różni się dla upraw w
zależności od roślin, z powodu różnej odporności na niskie
temperatury. Co jest szczególnie ważne na terenach określanych jako
obszary podmokłe.
Organiczny
–
cząsteczka albo związek chemiczny zawierający węgiel związany z
wodorem. Związki organiczne wchodzą w skład wszystkich organizmów
żywych. Termin organiczny często jest używany, aby wyróżnić
„naturalne” wyroby albo procesy od „sztucznych” „syntetycznych”,
powstających w drodze chemicznej. Tak, więc nawozy naturalne
obejmują obornik, gnojowicę albo fosforany pochodzenia skalnego, w
przeciwieństwie do nawozów syntetyzowanych chemicznie. Podobnie,
rolnictwo organiczne czy żywność organiczna odnosi się do
naturalnych metod uprawy bez wykorzystania syntetycznych,
chemicznych pestycydów i nawozów; rozwój szkodników jest ograniczany
określonymi metodami uprawy i stosowaniem pestycydów pochodzących z
naturalnych źródeł (np. rotenon i pyretryna, uzyskiwane z
chryzantem). Konsumenci, twierdząc, że unikają ryzyka zatrucia
syntetycznymi substancjami chemicznymi, wolą produkty i żywność
uzyskiwaną metodami naturalnymi.
Osuszanie
–
melioracja
–
podnoszenie wydajności użytków przez usuwanie zbędnej wody z gleby
przez takie środki jak rowy, studnie odwadniające, albo
powierzchniowe dachówki odwadniające.
Pasożyt
– organizm
cudzożywny, który wykorzystuje stale lub okresowo organizm żywiciela
jako źródło pożywienia i środowisko życia. Pasożytnictwo jest formą
współżycia między organizmami, która przynosi korzyść pasożytowi;
żywicielowi, związek ten przynosi głównie szkody i może doprowadzić
organizm żywiciela do wyniszczenia a nawet śmierci poprzez straty
substancji odżywczych, destrukcja tkanek, zatrucie toksynami
pasożyta. Pasożyt może być zewnętrzny lub wewnętrzny.
Pastwisko
–
jakikolwiek teren porośnięty, na którym ma miejsce wypas albo może
stwarzać możliwości wypasu zwierząt. Pastwiskiem jest również
ogrodzony obszar paszy, zwykle ulepszonej, na którym wypasane są
zwierzęta.
Według innej
definicji pastwisko to rodzaj obszaru terenów zielonych poświęcony
produkcji lokalnej lub wprowadzonej roślinności paszowej, głównie
wieloletnich trawami, których
wegetacja trwa niezależnie od tego, czy są to tereny uprawowe,
czy też
nieużytki. Zwykle od wiosny do jesieni na pastwiskach wypasa się
zwierzęta hodowlane jak bydło, owce czy też kozy. Pastwiska uprawowe
powstają najczęściej w trzecim roku tzw. płodozmianu, a ich okres
eksploatowania wynosi najczęściej kilka lat (3-5). Corocznie wymagają pewnych zabiegów rolniczych
jak włókowanie, bronowanie i nawożenie. Włókowanie i bronowanie ma
na celu pobudzenie systemu korzennego traw, ale również zniwelowanie
kretowisk i usunięcie tzw. "niedojadów". Użytkowe pastwiska są
najczęściej ogrodzone i umożliwiają dowóz wody dla zwierząt.
Pastwiska-nieużytki najczęściej są eksploatowane przez hodowców
owiec i kóz, ze względu na ich skromniejsze wymagania żywieniowe.
Pestycyd
–
substancja chemiczna, która tępi albo powstrzymuje rozwój
szkodników. Pestycydy są klasyfikowane według typu szkodników,
przeciwko którym działają: środki owadobójcze (mrówki, termit,
stonka, mszyce), herbicydy (chwasty liściaste, trawy, glony);
fungicydy (choroby grzybowe roślin), acarycydy (roztocza,
przędziorki i kleszcze), rodentocydy (szczury, myszy), moluskocydy
(ślimaki, pomrowy), nematocydy (nicienie), w Polsce nie stosowane
awicydy (odstraszające przeciw ptakom) i piscicydy (przeciw rybom).
Plon
– ilość metrów sześciennych (lub kwintali) zboża, które rolnik
zbiera z hektara.
Płodozmian
– jest to uprawa różnych roślin, w następujących po sobie seriach na
tym samym terenie, w odróżnieniu od uprawy monokultur. Rotacja
zazwyczaj jest stosowana do poprawienia żyzności gleby i redukowania
populacji szkodników żeby podnieść potencjał wysokich poziomów
produkcji na przyszłe lata.
Pojemność
środowiskowa
– maksymalna
populacja danego organizmu, którą dane środowisko może utrzymywać.
Oznacza to trwającą produktywność populacji bez uszkodzenia
środowiska. Można zauważyć, że istnieje możliwość interwencji
ludzkiej zmierzającej do poprawy potencjału środowiska (np. przez
podawanie nawozów na różne tereny i ponownie obsiewanie ich trawami
pastewnymi).
Pozostałości upraw
– to części rośliny, takie jak łodygi zbóż czy kukurydzy,
pozostawione na polach po żniwach. Pozostałości pouprawowe są
stosowane przez rolników, którzy stosują uprawy ochronne, aby
realizować plan ochrony gleby podporządkowując się wymogom ochrony.
Rolnicy ci muszą utrzymać minimalny poziom pozostałości
pouprawowych, aby być w zgodzie z procedurą.
Profil glebowy
– to pionowy przekrój, odsłaniający morfologię (budowę) danej gleby,
a w szczególności rodzaj, miąższość i wzajemny układ poziomów,
wszystkie warstwy składowe gleby, od warstwy powierzchniowej do
stosunkowo niezmienionego materiału skały macierzystej.
Pustynnienie
– proces rozprzestrzeniania się albo tworzenia pustyń, który może
być bezpośrednią konsekwencją zmian klimatycznych (np. zmiany w
lokalizacji głównego ciśnienia planetarnego i globalnego systemu
wiatrów), wynikiem polityki użytkowania gleb ubogich (np. nadmierny
wypas), albo wynikiem złożonej interakcji pomiędzy tymi czynnikami
(np. nadmierny wypas, czynniki prowadzące do zmiany albedo, zmiany
klimatyczne sprzyjające wzrostowi suszy).
Recykling
– powtórne wykorzystanie (ang.
recycling) - jedna z kompleksowych metod ochrony
środowiska naturalnego. Jej zadaniem jest ograniczenie zużycia
surowców naturalnych oraz zmniejszenie ilości odpadów poprzez system
segregowania, zbiórki
i wielokrotnego wykorzystywania tych samych materiałów, w kolejnych
produktach. Chronione są w ten sposób nieodnawialne lub trudno
odnawialne źródła surowców, a jednocześnie ograniczana jest
produkcja odpadów, które musiałyby być gdzieś składowane lub
utylizowane. Pośrednio środowisko naturalne jest chronione również
poprzez zmniejszenie zużycia surowców energetycznych, które
musiałyby być użyte w procesach pozyskania surowców z natury i
późniejszego zagospodarowania ich odpadów.
Region agroklimatyczny – określenie regionu na podstawie jednorodnego klimatu,
cech fizycznych i typu upraw; używany do ustalania kalendarza upraw,
przewidywania plonu z upraw oraz prowadzenia prognozowania suszy.
Regulacja biologiczna
– sposób wykorzystania korzystnych organizmów naturalnych do
zwalczania i regulacji ilości szkodliwych dla roślin i zwierząt
szkodników i chwastów, jest nazywana kontrolą biologiczną, albo
bioregulacją. Może obejmować wprowadzanie drapieżników, pasożytów, i
organizmów chorobotwórczych, albo uwalnianie wysterylizowanych
osobników. Metody regulacji biologicznej mogą być alternatywą albo
uzupełniać metody chemicznego zwalczania szkodników.
Rolnictwo alternatywne – systemowe podejście do rolnictwa, zmierzające do
redukcji zanieczyszczenia rolniczego, zwiększenia zrównoważenia oraz
poprawy sprawności i dochodowości. Ogólnie, rolnictwo alternatywne
kładzie nacisk na praktyki gospodarowania, które korzystają z
naturalnych procesów (takich jak cykle pokarmowe, wiązanie azotu,
oraz relacje pomiędzy drapieżnikami i szkodnikami), poprawa
dopasowania pomiędzy wzorcami plonowania i praktykami rolniczymi, z
jednej strony potencjał produkcyjny i fizyczne właściwości terenu, a
z drugiej, wybiórcze stosowanie komercyjnych nawozów chemicznych i
pestycydów do zapewnienia wydajności produkcji oraz ochrona i
oszczędne wykorzystanie gleby, wody, energii i zasobów
biologicznych. Przykłady alternatywnych praktyk rolniczych obejmują
stosowanie płodozmianu, nawozów odzwierzęcych i zielonych, systemów
uprawy chroniących glebę i oszczędzających wodę, takich jak metody
siewu bezuprawowego i zintegrowana ochrona przeciw szkodnikom.
Zgodnie z zasadami zrównoważonego rolnictwa, rolnictwo alternatywne
skupia się na tych praktykach rolniczych, które wykraczają poza
tradycyjne czy konwencjonalne rolnictwo, chociaż nie wyklucza
stosowania konwencjonalnych praktyk rolniczych, które są zgodne z
ogólnym systemem.
Rolnictwo
ekstensywne
– maksymalizowanie ilości terenu przeznaczonego dla produkcji
rolnej, przy jednoczesnym minimalizowaniu obciążenia tych terenów.
Rolnictwo
intensywne
– Sposób maksymalizowania wydajność terenu przez wykorzystanie
substancji chemicznych i maszyn.
Rolnictwo
konwencjonalne
– ogólnie jest to termin stosowany jako przeciwstawny dla
powszechnych i tradycyjnych praktyk rolniczych. Cechuje się ogromną
zależnością od substancji chemicznych i nakładów energetycznych
typowych dla wielkotowarowych, zmechanizowanych gospodarstw w
przeciwieństwie do praktyk rolnictwa alternatywnego czy
zrównoważonego. Podorywka, przykrywająca ściernisko, rutynowe
rozpryskiwanie pestycydów oraz wykorzystanie nawozów syntetycznych
to przykłady konwencjonalnych praktyk, które są przeciwieństwem do
alternatywnych praktyk takich jak bezorkowa uprawa, zintegrowana
ochrona przeciw szkodnikom oraz wykorzystanie nawozów naturalnych
odzwierzęcych i zielonych.
Rolnictwo
organiczne
– praktyka prowadzenia upraw bez stosowania nawozów sztucznych i
pestycydów, ale poza tym podobna do rolnictwa alternatywnego.
Rolnictwo
zrównoważone
– termin ten oznacza zintegrowany system praktyk produkcji roślinnej
i zwierzęcej mające na uwadze, długofalowo i długoterminowo:
-
zaspokajać
zapotrzebowanie ludzi na pożywienie i włókna
-
zwiększać
jakość środowiska i naturalnych źródeł zasobów na podstawie
których opiera się gospodarka rolnicza
-
powodować
najwydajniejsze wykorzystanie zasobów nieodnawialnych i zasobów
powstających w gospodarstwie, integrować je adekwatnie i
naturalnie
-
stosować
biologiczne obiegi i nadzór
-
podtrzymywać
rentowność ekonomiczną działań gospodarskich
-
podnosić
jakość życia rolników i społeczeństwa jako całości
Rośliny strączkowe
syn.
motylkowe – rodzina roślin, obejmująca wiele roślin od
tropikalnych drzew, pnączy aż po jednoroczne rośliny zielne. Wśród
nich jest wiele cennych gatunków roślin: tj. rośliny pastewne - np.
koniczyna, lucerna, seradela, pokarmowe - nasiona roślin
strączkowych są źródłem cennego białka (fasola, groch, soczewica,
soja), nawozy zielone - służą jako nawozy naturalne, wzbogacają
glebę w azot dzięki symbiozie z bakteriami wiążącymi azot
atmosferyczny, rośliny oleiste - np. soja, orzech ziemny, rośliny
ozdobne - np. złotokap, glicynia, karagana, glediczja, rośliny
lecznicze - np. lukrecja, nostrzyk oraz dostarczają cennego drewna,
gum i garbników np. akacja i robinia.
Rozrost populacji,
przeludnienie
– więcej organizmów w populacji niż istniejące zasoby mogą
utrzymywać przy życiu.
Rozwój
– przepełnione treścią pojęcie mówiące o stopniu, do którego
społeczeństwo spełnia potrzeby swoich członków. Zwykle jest
zdefiniowane terminami ekonomicznymi, ale obejmuje również inne
wymiary.
Rozwój
zrównoważony
– rozwój gospodarczy, który bierze pełną odpowiedzialność za
konsekwencje działalności gospodarczej dla środowiska i jest oparty
na wykorzystaniu zasobów, które mogą być zastępowane lub odnawialne
i dzięki temu nie uszczuplają zapasów zasobów naturalnych.
Różnorodność
– kiedy odnosimy ten termin do istot żywych prezentuje organizację
zbiorowisk biologicznych i zazwyczaj wskazuje ich jakość pod
względem obejmowania wielu gatunków, obfitość, która nie przedstawia
znacznych różnic.
Stres
– czynnik fizjologiczny, zazwyczaj dotyczący zachowania, powodowany
przez nadmierny napór środowiskowy albo presje psychologiczne.
Struktura gleby
– grupowanie oddzielnych cząstek gleby w drugorzędowe agregaty i
bloki, które stanowią wewnętrzne elementy rusztowania gleby.
System rolniczy –
nagromadzenie składników, które połączone są w pewną formę
współdziałania i współzależności i które działają w określonych
granicach do osiągnięcia określonego celu rolniczego na rzecz
użytkownika systemu.
System wypasania
– zdefiniowane, zintegrowane połączenie zwierzę, roślina, gleba, i
innych składników środowiska oraz metody wypasania, przez które
system jest sterowany aby osiągnąć konkretne rezultaty czy cele.
Szkodnik
– organizm, który jest szkodliwy dla produkcji rolniczej.
Ściółka
– podściółka, stan albo poziom powierzchni przykrytej materiałem
ściołowym (słoma wióry drzewne, itp.) w celu zatrzymywania odchodów
zwierząt.
Środowisko
– całkowity zakres warunków zewnętrznych, fizycznych i
biologicznych, w który żyje organizm. Środowisko obejmuje czynniki
społeczne, kulturowe, (dla ludzi) ekonomiczne i polityczne, jak
również lepiej zazwyczaj rozumiane cechy takie jak gleba, klimat i
zasoby żywności.
Śródplony
(ang.
intercropping) – to termin określający wzrost dwu lub więcej upraw w
małej odległości, która sprzyja wzajemnym relacjom pomiędzy nimi
-
śródplony
rzędowe — wzrost dwu lub więcej upraw w tym samym czasie, gdy
przynajmniej jedna z upraw zasadzona jest rzędowo.
-
śródplony
pasowe — wzrost dwu lub więcej upraw razem w pasach
wystarczająco szerokich aby pozwalały na odrębną produkcję
roślinną z zastosowaniem maszyn, ale wystarczająco blisko aby
uprawy oddziaływały na siebie.
-
śródplony
mieszane — wzrost dwu lub więcej upraw razem bez żadnych
wyraźnych aranżacji rzędowych.
-
śródplony
sztafetowe — dosadzenie drugiej uprawy do stałej uprawy w czasie
raz gdy uprawa podstawowa jest na etapie rozrodczym, ale przed
zbiorem plonu.
Teren
zurbanizowany, miejski
– obszary o intensywnej zabudowie, charakteryzujący się również
dużym zagęszczeniem ludności tak zmienione albo przeobrażone przez
przestrzennie zorganizowane miasta (struktury przemysłowe i osiedla
ludzkie), że identyfikacja gleby jest niewykonalna.
Tereny leśne
– teren, na którym wśród roślinności dominuje las albo, jeśli
brakuje drzew, teren świadczy o dawnym zalesieniu i nie został
zastąpiony przez inną roślinność.
Uprawa rzędowa
– osobne rządy albo pasy, które są na tyle daleko od siebie, że
pozwalają na działanie maszyn pomiędzy nimi w trakcie zabiegów
rolniczych.
Uprawy
alternatywne
– jako alternatywne uprawy polowe są zaklasyfikowane zboża i
pseudo-zboża; ziarno roślin strączkowych; nasiona oleiste; uprawy
przemysłowe; i uprawy roślin na włókna.
Uprawy ochronne
– sposób redukowania albo eliminowania działań uprawowych i
pozostawiania pozostałości upraw na glebie zapobiegające erozji.
Każdy system uprawy i siewu, który pozostawia przynajmniej
30% powierzchni gleby przykrytej przez pozostałości
po uprawie. Uprawa ochronna utrzymuje okrywę roślinną na glebie,
przez co powoduje mniejsze zaburzenia dla funkcji gleby niż
tradycyjna uprawa, a tym samym obniża straty gleby i zużycia energii
na utrzymanie jakości i wydajności plonu. Techniki uprawy ochronnej
obejmują uprawę minimalną, mulczowanie, uprawę zagonową, i systemy
bezuprawowe.
Uprawy okrywowe
– uprawa sąsiadująca, wsiana pierwotnie jako rotacyjna pośród
regularnie sianych upraw, albo między drzewami i pnączami w sadach i
winnicach, chroniąca glebę przed erozją, utrzymująca wilgoć w glebie
i poprawiająca jej jakość między okresami regularnych upraw.
Uprawy organiczne
– systemy produkcji roślin, które ogólnie wykluczają stosowanie
nawozów syntetycznych, pestycydów oraz innych substancji
chemicznych. Wśród wielu możliwych do zastosowania rygorów
wyznaczonych przez system rolnictwa ekologicznego możemy wyróżnić
płodozmian, pozostawianie resztek pouprawowych, stosowanie
zwierzęcych nawozów naturalnych, roślin motylkowych, nawozów
zielonych, uprawa mechaniczna, i biologiczne zwalczanie szkodników
zmierzające do utrzymania wydajności gleby, zapewnienia substancji
odżywczych roślinom, oraz kontrolowania ilości chwastów i
szkodników.
Utylizacja,
zagospodarowanie odpadów
– szereg działań wliczając w to zbiórkę, segregowanie, transport,
przetwarzanie, ponowne wykorzystanie i ostatecznie składowanie
odpadów w sposób naturalny albo techniczny, dążący do ochrony
środowiska.
Wiatrochron
– bariera utworzona z zasadzonych drzew na brzegach zbiorników
zaprojektowana by osłabić prędkość wiatru nad powierzchnią wody,
dzięki czemu zostaje zredukowane parowanie.
Wiązanie azotu
– proces wiązania azotu polega na przekształcaniu azotu
cząsteczkowego N2 z atmosfery w amoniak przez
pewne rodzaje bakterii beztlenowych (gł. Azotobacter i Clostridium)
i sinic (Nostoc). Najbardziej skuteczne bakterie wiążące azot żyją w
glebie i są symbiotycznymi gatunkami roślin motylkowych taki jak
lucerna, grochach, fasola i koniczyna. Ich obecność możemy poznać po
charakterystycznych kulistych brodawkach na korzeniach tych roślin.
Woda gruntowa
– woda ze studni i złóż podziemnych. W przybliżeniu 95% wody pitnej użytkowanej na terenach wiejskich to
wody gruntowe. Z powodu wykorzystywania jej jako wody pitnej,
zachodzi obawa o skażenie przez wypłukiwanie rolniczych i
przemysłowych zanieczyszczeń albo przesiąkanie do podziemnych
zbiorników.
Wydajność
– ilość produktu wyprodukowanego w stosunku do włożonej energii,
pracy i materiału.
Wymagania nawozowe
– ilość wymaganych, określonych pierwiastków odżywczych dla rośliny,
oprócz ilości zapewnionej przez glebę, do wzmożenia wzrostu
roślinny, określona jako optymalna.
Wypłukiwanie
syn. ługowanie – proces, przechodzenia związków chemicznych
znajdujących się w glebie, do wody, która je rozpuszcza i unosi.
Poprzez wypłukiwanie pestycydów czy związków mineralnych gleby
uprawne tracą swoją zasobność a pestycydy tracą skuteczność
działania, a tym samym dostają się do wody powierzchniowej, wód
gruntowych. Należy zapobiegać wypłukiwaniu ze skoncentrowanych
źródeł, takich jak miejsca składowania odpadów a szczególnie
obciążenia obszarów wrażliwych poprzez stosowanie zagłębionych
utwardzonych czy wybrukowanych podłoży lub wykładanie ich
nieprzepuszczalnymi materiałami tj. glina, plastik, geofolie, maty
izolacyjne itp., zaprojektowanych tak by utrzymywać wypłukiwane
odcieki wewnątrz zagłębienia w miejscach przeznaczonych do
składowania odpadów.
Zanieczyszczenia rolnicze
– odpady, emisje oraz wycieki powstające w trakcie działalności
rolniczej. Powodem są m.in. wypłukiwanie i przesiąkanie pestycydów i
nawozów; gromadzenie się i ulatnianie pestycydów; erozja i kurz z
upraw; niewłaściwy wywóz i aplikacja naturalnych nawozów
zwierzęcych. Niektóre z zanieczyszczeń mają swoje istotne źródła w
rolnictwie, ale również wiele jest źródeł pobocznych, to znaczy mają
one niejednoznaczne źródło pochodzenia, np. rozwiewanie kurzu czy
wymywanie składników nawozowych z pól.
Zanieczyszczenie
– bezpośredni lub pośredni czynnik środowiskowy pochodzenia
naturalnego, biologicznego lub chemicznego, wpływający na
którykolwiek ze składników środowiska naturalnego; który w
jakikolwiek sposób szkodzi zdrowiu, bezpieczeństwu, funkcjonowaniu
jakiegokolwiek organizmu żywego. Zanieczyszczenia stają się
problemem, kiedy są emitowane w stężeniach przekraczających te,
które mogą zostać zabsorbowane, przetworzone lub w inny sposób
zneutralizowane w środowisku. Konsekwencją jest zazwyczaj zagrożenie
dla człowieka i innych organizmów żywych.
Zarządzanie
wypasem
– manipulacja wypasem zwierząt w pogoni za określonym celem.
Zasoby
– złoża, surowce, uzyskiwane przez ludzi z biosfery do zaspokojenia
ich podstawowych potrzeb i wymagań.
Zasoby
naturalne
syn. bogactwa
naturalne – to ogół zasobów pochodzących z przyrody, z których
może korzystać człowiek, ale nie może ich odtworzyć. Zasoby te
dzielą się na materię żywą, materię nieożywioną, oraz energię.
-
Do materii
żywej (biotycznej) należy cały dostępny człowiekowi świat żywych
roślin, zwierząt oraz pozostałych organizmów (wirusy, bakterie
itd.).
-
Do materii
nieożywionej (abiotycznej) należą substancje w postaci gazowej,
ciekłej lub stałej, a w szczególności powietrze i gaz ziemny,
wody, minerały (węgiel, ropa naftowa) oraz substancje
pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego.
-
Do zasobów
naturalnych w postaci energii należą wszelkie przejawy energii
dostępne człowiekowi, a w szczególności energia wód płynących
(rzeki, wodospady), wpływu Księżyca (pływy) oraz kondensacji
pary wodnej (opady), energia geotermalna, ciepło i światło
Słońca oraz wewnętrzna promieniotwórczość Ziemi.
Zasoby
nieodnawialne
– zasoby, które nie mogą być uzupełniane, a zużywanie których
prowadzi do ich całkowitego wyczerpania.
Zasoby
przyrody
– elementy przyrody mające znaczenie dla bytowania i gospodarki
człowieka. Są nimi oprócz gleby, surowców mineralnych wody,
lasy, łąki, jeziora i zwierzęta. Zasoby przyrody dzielimy na:
odnawialne (żywe zasoby przyrody, takie jak: rośliny i zwierzęta) i
nieodnawialne (surowce mineralne, gleby). Ochrona zasobów przyrody
powinna polegać na rozsądnym i oszczędnym ich użytkowaniu.
Zasolenie
– proces, w którym zawartość soli w glebie jest zwiększona, zwykle
jest przypisany praktykom irygacyjnym i często czyni teren
nieprzydatny dla produkcji roślinnej.
Zielona rewolucja
– zmiana prowadząca do powiększania produkcji przez stosowanie
nowych odmian roślin uprawowych, irygację, nawozy, pestycydy i
mechanizację.
Ziemia uprawna
– Teren
przeznaczony pod uprawy. Może być użyty do uprawy pasz.
Zintegrowana
ochrona przeciw szkodnikom (IPM Integrated Pest Management)
– program, który dąży do zmniejszenia stosowania pestycydów przez
uczenie rolników jak stosować różne alternatywne metod ochrony, aby
spowodować naturalną śmiertelności szkodników. Metody te obejmują
ochronę biologiczną, oporność genetyczną, uprawę dodatkową,
przycinanie i inne. Opryski pestycydem są stosowane dopiero, gdy
zawiodą praktyki zapobiegawcze w powstrzymaniu nieuchronnego
uszkodzenia uprawy przed przewyższaniem kosztu ochrony przed
szkodnikami z zastosowaniem substancji chemicznej.
Zintegrowany
Program Zarządzania Gospodarstwem (IFMP
Integrated Farm Management Program)
– program, którego celem jest wspomaganie producentów w dostosowaniu
płodozmianu upraw z ochroną zasobów przez zabezpieczenie
podstawowego areału uczestników, dopłaty do produkcji i dopłaty
programowe.
Źródło obszarowe
–
rozproszone źródło zanieczyszczenia środowiska, które nie ma
jednoznacznego punktu pochodzenia np. wylot czy rura spustowa, ale
dostarcza substancji zanieczyszczających z większego obszaru (nie
tylko naturalne tj. pola, pastwiska, ale również stworzone przez
człowieka tj. place budowy, parkingi).
Źródło punktowe
– to źródło zanieczyszczenia środowiska o charakterze miejscowym,
zauważalny, ograniczony i wyraźny sposób nie ograniczony tylko do
rury, rowu, kanału, kojarzących się zwykle z wylotem kolektora
doprowadzającego do wód otwartych ścieki lub wody pościekowe z
oczyszczalni, czy też wypływ wód z kanalizacji miejskiej,
technologicznych czy przemysłowe, ale ponadto każda określona
działalność prowadząca do zanieczyszczenia.
„Żywa” gleba
– zdrowa gleba, która zawiera żywe organizmy. Te organizmy (fauna i
flora) są ważne do zdrowia gleby. Gram zdrowej rolniczej gleby może
zawierać kilka milionów mikro-organizmów. Urodzajna gleba składa się
z: cząstek mineralnych, materii organicznej w formie rozkładających
się części roślin i zwierząt oraz produktów odpadowych organizmów
żywych, i setek milionów mikroorganizm i innych organizmów żywych
(np. nicienie, owady roztocza, dżdżownice).
Żywność
ekologiczna
syn. organiczna
– produkty spożywcze wyprodukowane w gospodarstwach ekologicznych -
organicznych lub wytworzona czy przetworzony w procesie produkcji
definiowanej jako ekologiczna, o jakości potwierdzonej przez organy
wydające certyfikaty jakości.
Żyzność gleby
– zespół fizycznych, chemicznych i biologicznych właściwości gleby,
zapewniających roślinom odpowiednie warunki wzrostu. Naturalna
żyzność gleby jest wynikiem procesu glebotwórczego i zależy od
zawartości w glebie m.in. koloidów glebowych, związków mineralnych,
próchnicy, drobnoustrojów. Żyzność gleby zwiększa się m.in. poprzez
odpowiednie nawożenie, właściwą uprawę, stosowanie płodozmianu i
meliorację. Żyzność gleby decyduje o rolniczej produktywności gleby. |
